به گزارش
گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از
مشهد، حاشیه پر حاشیه شهر مشهد در سالهای گذشته مورد توجه مسئولان حوزههای مختلف شهری، استانی و کشوری قرار گرفته و مشکلات جدی و زیرساختی آن که با گذشت زمان رشد قبل توجهی نیز داشته، تبدیل به مهمترین دغدغه این شهر شده است اما این دغدغه در برخی موارد در ذهن و گاهی تنها به عنوان تخیل در ذهن مسئولان باقی مانده است.
آن چنان که رئیس دولت یازدهم در اولین سفر خود به مشهد، از دغدغه دولت در حاشیه شهر مشهد سخن گفته، اما حالا در اواخر راه دولت تخصیص اعتبارات بازآفرینی شهری در این مناطق از ۷۰ درصد سال ۹۷ به ۱۰ درصد کاهش یافته است.
این درحالی است که جمعیت حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفری حاشیه شهر مشهد بر اساس آخرین سرشماری رسمی از ۱۲ استان کشور بیشتر است، اما سهم آن از بودجههای مصوب در سال ۹۴ در بودجه سالیانه، ۴۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای حاشیه شهر مصوب شد که تا پایان سال هیچ رقمی تخصیص نیافت.
سال ۹۵ نیز مبلغ هزار میلیارد ریال اعتبار مصوب شد، ولی تا پایان سال رقم تخصیص یافته ۵۳۳ میلیارد ریال بوده و در سال ۹۶ اعتبار مندرج مصوب شده با عنوان بهسازی بافت فرسوده و حاشیه کلانشهر مذهبی مشهد، مبلغ ۷۵۰ میلیارد ریال بود که از این میزان، ۵۰۰ میلیارد ریال بهصورت نقدی تخصیص یافت و سال ۹۷ اعتبار مصوب برای به سازی بافت فرسوده و حاشیه کلانشهر مذهبی مشهد، ۳۰۰ میلیارد ریال بود، اما در سال ۹۸ تبدیل به ردیف کلان به سازی بافت فرسوده و حاشیه کلان شهرهای مذهبی با اعتبار ۱۰۰میلیاردی شد و عملا دولت هیچ بودجه اختصاصی برای سامان دهی حاشیه شهر مشهد در نظر نگرفت.
البته به شرکت بازآفرینی شهری ایران اجازه دادهشده است مبلغ ۹۵ میلیارد تومان برای بهسازی بافت فرسوده و سامان دهی حاشیه شهرها و کلانشهرهای مذهبی هزینه کند و این بودجه هیچ تغییری نسبت به لایحه بودجه ۹۹ نداشته است.
با وجود این استاندار خراسان رضوی، یک بار دیگر از این دغدغه قدیمی که بارها مورد تاکید جدی رهبر انقلاب اسلامی نیز قرار گرفته است گرد و خاک برمی دارد و هفته گذشته در سخنانی پس از آن که حاشیه شهر مشهد به عنوان منطقه هدف بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی برای سامان دهی این منطقه قرار گرفت، تاکید کرد تا ۱۰ روز آینده طرح جامع حاشیه شهر مشهد برای تعیین وظایف همه دستگاهها آماده میشود.
طرحی که این بار قرار است بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی آن را به عنوان منطقه هدف خود در نظر بگیرد و سامان دهی آن را در اولویت قرار دهد.
سکونتگاههای غیر رسمی
بر اساس آمار اداره کل راه و شهرسازی خراسان رضوی، این استان پنج هزار و ۴۷۷ هکتار سکونتگاه غیر رسمی دارد که سه هزار و ۸۹۴ هکتار از این رقم مربوط به مشهد است و با پوشش ۱۰ درصدی سکونتگاههای غیر رسمی کشور در رتبه دوم قرار دارد و میتوان گفت حاشیه شهر مشهد یکی از فرسودهترین بافتهای کالبدی کشور را دارا است، اما طبق آمارهای رسمی ۷۵ درصد واحدهای مسکونی هشت پهنه حاشیه شهر مشهد نیز مساحت کمتر از ۱۳۰ متر مربع دارد و همین ریزدانگی مشکلات عدیدهای را در این بافت فرسوده به وجود آورده است، اما ماجرا به همین جا ختم نشده و پدیدههایی نوظهور در عرصه ساخت و ساز واحدهای مسکونی غیر رسمی، پشت بام سازیهایی است که این روزها در این مناطق به وضوح مشاهده میشود.
میزان بافتهای ناکارآمد حاشیه شهر مشهد نیز دوهزار و ۶۷ هکتار بوده که در این مورد نیز مشهد در رتبه سوم کشور قرار گرفته است.
ابک مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی میگوید: از سال ۹۷ که اعتبارات بخش دولتی بازآفرینی شهری بیش از ۷۰ درصد تخصیص داشته امسال این رقم با جذب ۱۲۳ میلیارد تومان با حدود ۱۰ درصد تخصیص، کاهش چشمگیری یافته است، اما مهمترین موضوعی که به چالشی جدی در سامان دهی بافت فرسوده مشهد تبدیل شده است تخصیص نیافتن تسهیلات بانکی نوسازی و ساخت واحدهای مسکونی به این مناطق است چرا که اسناد مالکیتی این واحدها حقیقی نبوده و اکثرا مالکیتی موقوفه دارد.
مجتبی شاکری روش مدیرعامل سازمان بازآفرینی شهری شهرداری مشهد با ارائه آماری می گوید: بیش از ۵۰ درصد عرصه محلات هدف بازآفرینی در مشهد موقوفه آستان قدس رضوی و ۱۲ درصد مساحت کل آن مربوط به دیگر موقوفات است که در مجموع باعث شده است تا دو سوم اسناد مالکیتی این املاک در اختیار موقوفه باشد و همین عاملی برای محرومیت این بافت ناکارآمد از تسهیلات دولتی مسکن شده است و گواه این گفتهها نیز آمارهای بانک مسکن خراسان رضوی درخصوص تسهیلات اعطایی مسکن بوده که در ۹ ماه ابتدایی سال ۹۹ از مجموع ۲۵ هزار و ۷۷۹ میلیارد و ۶۲۳ میلیون تومان اعتبار تنها هزار و ۲۲۳ میلیارد و ۹۹۶ میلیون تومان آن در استان جذب شده است.
آب و فاضلاب در چاله بی پولی
اگرچه تامین آب شرب بهداشتی و مناسب یکی از نیازهای جدی مناطق پیرامونی مشهد بوده و گاهی کمبود آن باعث ایجاد نگرانیهایی در شهروندان شده است، اما به گفته حسین اسماعیلیان مدیرعامل شرکت آبفای مشهد بیش از ۶۰۰ کیلومتر شبکه جمع آوری فاضلاب شهری برای پهنههای حاشیهای مشهد نیاز است که ۳۰۰ کیلومتر آن در محدوده بحرانی قرار گرفته و نیاز به اجرای فوری دارد، اما چون ۵۰ درصد ظرفیت موجود به تصفیه خانه جدید نیاز دارد امکان اجرای آن تا پیدا شدن سرمایه گذار برای اجرای این تصفیه خانهها وجود ندارد.
یکی دیگر از گلایهها و مطالبات جدی شهروندان در همه مناطق حاشیه شهر مشهد نیز طولانی شدن طرح چندین ساله اگو و همچنین شبکه جمع آوری آبهای سطحی است که با یک باران چند دقیقهای میتواند زندگی را در این مناطق شهر به حاشیه ببرد.
تابستان امسال نیز هاشمی، فرماندار مشهد از وضعیت بحرانی آب در ۷۲ روستای شهر مشهد خبر داد که با پیگیریهایی از سوی خراسان، آستان قدس رضوی وعدهای برای کمک به رفع مشکل آب شرب روستاهای مشهد با همکاری آبفا داد و قرار شد ۳۸ روستای مشهد مجهز به اتاقکهای مخصوص کلرزنی و آب شیرین کن شود، اما با تغییر رویههای چندین باره آبفا و تصمیمات متفاوت آستان قدس رضوی درنهایت هنوز این مشکل حل نشده است.
امنیت، موضوع اصلی در حاشیه شهر
امنیت اساسیترین نیاز روز همه مناطق شهری محسوب میشود که گاهی در حاشیه شهر مشهد به چالش کشیده شده و جرائمی مانند زورگیری، حضور اراذل و اوباش، تولید و توزیع مواد مخدر به وسیله بزهکاران و بعضا افراد بی هویت را به وجود آورده است و یکی از مظاهر آزاردهنده آن به شکل معتادان متجاهر به وضوح مشاهده میشود که به گفته معتمدیان استاندار خراسان رضوی، جمعیتی حدود ۱۰ هزار نفری را دربرمی گیرد.
۱۰ هزار نفری که با آمار صالحی دبیر شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر حدود ۶۵ درصد یعنی بیش از شش هزار نفر از آنها مربوط به حاشیه شهر مشهد هستند و کثرت آنها در حاشیه شهر نیز به دلیل وجود زمینهای رها و بایر نهادهای مختلف در آن مناطق است.
او در تعریف معتادان متجاهر می افزاید: معتادان متجاهر افرادی هستند که با کارتن خوابی، گورخوابی، زباله گردی، در زمینها و کانالهای شهری زندگی میکنند و هرجایی به مصرف علنی مواد مخدر میپردازند.
بیشتر بخوانید
اما محمدرضا هاشمی فرماندار مشهد میگوید: هزار و ۲۸۰ نفر از آنها در کمپهای مشترک با شهرداری جمع آوری شده اند که این عدد در مقایسه با حجم بالای تعداد آنها نخودی در آش شور این معضل اجتماعی است. افراد فاقد هویت یکی دیگر از معضلاتی است که بیش از بقیه در شهرک شهید رجایی و باهنر دیده میشود و براساس آمارهای رسمی، جمعیتی حدود ۴۰ هزار نفری را تشکیل میدهند که به گفته ساکنان این محلات، این افراد فاقد مدارک هویتی هستند و بخشی از درگیری و نزاعهای خشونت بار این مناطق نیز از آنها سرچشمه میگیرد.
بیشتر بخوانید
انبارهای جمع آوری و تفکیک ضایعات و زباله، یکی دیگر از مخاطرات زیست محیطی و البته اجتماعی و امنیتی حاشیه شهر است که در برخی از مناطق حاشیه همچون درهوی و نوده بیش از دیگر مناطق مشاهده میشود و علاوه بر انجام اعمال خلاف قانون، محلی برای بهره کشی از کودکان کار و زباله دزدی به وسیله آنان شده است.
معابری که باید آزاد شود
ترافیک، جزو لاینفک حاشیه شهر در چند سال اخیر بوده است و خیابانهای با عرض کم، پیاده روهایی که یک نفر هم به زور در خود جای داده و بخشی از آن نیز به علت ساخت و سازهای غیر مجاز عملا به تصرف درآمده و راه اصلی عبور ساکنان را بسته را به وفور میتوان دید.
پیاده روهای دندانه دندانهای که گاهی یک منزل مسکونی در آن تا وسط خیابان آمده و همین باعث ترافیکهای سرسام آور شده است و نمونه بارز آن هم در مهرآباد به چشم میخورد. بخشی از این معابر نیز هنوز به صورت خاکی باقی مانده که به گفته بهنام خیاط مدیر کل نظارت بر نگهداری و تعمیرات و بهره برداری تاسیسات و زیرساختهای شهری شهرداری مشهد، یک میلیون و ۲۰۰ هزار متر مربع معبر خاکی در حاشیه مشهد وجود دارد که ۷۰۰ هزار متر مربع از آن فاقد طرح تفصیلی است.
او میافزاید: با طرح شورای شهر مشهد تا پایان امسال ۳۰۰ هزار متر مربع از این معابر در حاشیه شهر آسفالت میشود.
اما بخش گستردهای از معابر آسفالت شده موجود نیز کیفیت خود را از دست داده و اکنون نیازمند روکش آسفالت است که در این باره ادامه می دهد: ۵ میلیون متر مربع روکش آسفالت برای نوسازی معابر حاشیه شهر مورد نیاز است که در این بین منطقه ۶ شهرداری مشهد به علت اجرای ۲۰۰ کیلومتر حفاری شرکت آبفا برای اجرای طرح اگو وضعیت بدتری نسبت به دیگر مناطق دارد و چندین سال است که بدون انجام عملیات ساخت آسفالت باقی مانده است.
یکی از مهمترین چالشهای مربوط به این حوزه نیز آزادسازی بستر رودخانه و کال اسماعیل آباد است که البته با رعایت برخی ملاحظات اجتماعی میتواند باعث جلوگیری از وقوع حوادث جدی در صورت بروز مخاطرات طبیعی مانند سیل شود اما هنوز نگرانیهایی در باره حوادثی مانند زلزله یا حتی آتش سوزی وجود دارد که در خیابانها و معابری مارپیچ و بعضا بن بست حاشیه شهر خدمت رسانی نیروهای امدادی به آنها عملا با مشکل جدی روبه رو خواهد بود.
رضا حیدری سخنگوی سازمان آتش نشانی شهرداری مشهد نیز در این باره می گوید: بارها در عملیاتهای نجات و اطفای حریق در حاشیه شهر مشهد، نیروهای آتش نشان تجهیزات را به دوش گرفتند و برای رسیدن به سوژه مدنظر پیاده رویهای طولانی مدت داشتند و چندین متر شیلنگ کشی کردند تا توانستند عملیات را به سرانجام برسانند.
یک، دو، سه ورزش
به گفته فرزاد فتاحی مدیرکل ورزش و جوانان خراسان رضوی "با وجود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفر نوجوان و جوان نیازمند به اوقات فراغت سالم در حاشیه شهر مشهد سرانه فضاهای ورزشی این مناطق تنها ۰.۰۵ متر مربع است"، یعنی چیزی در حدود صفر! با وجود این بر اساس این آمار، او می افزاید: ۵۰ هزار متر مربع فضای ورزشی فرسوده غیرقابل استفاده در این مناطق وجود دارد که با هزینهای ۱۵ میلیاردی میتواند به چرخه استفاده جوانان از این امکانات دولتی بازگردد .
هرچند در سال گذشته نیز این اداره کل پیش بینی احداث ۱۰ زمین چمن مصنوعی برای حاشیه شهر را داشته، اما تاکنون و در فرصت باقی مانده تا انتهای سال تنها یک مورد از این زمینها به بهره برداری رسیده و بقیه در انتظار تخصیص بودجههای عمرانی مانده است.
با وجود این هر یک از مجموعههای ورزشی که در حاشیه شهر مشهد ساخته شود تاثیری بسزا در کاهش آسیبهای اجتماعی خواهد داشت و نمیتوان تنها به سرانهها بسنده کرد و گاهی وجود حتی یک مجموعه آبی یا یک سالن ورزشی نیز میتواند منطقهای را از آسیبها و معضلات جدی اجتماعی دور کند. افتتاح مجموعه آبی چند منظوره گلشن در گلشهر مشهد با حضور سردار سلامی فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کنار محرومیتهایی که همواره مردمان حاشیه شهر مشهد از آن رنج میبرند اقدامات عمرانی خوبی از این دست در چند سال اخیر بوده است که با اعتباری حدود ۱۷۰ میلیارد ریال در محدوده گلشهر به بهرهبرداری رسید.
اماکن فرهنگی، نیاز جوانان حاشیه شهر
کاربریهای خدماتی یکی از اصلیترین نیازهای اجتماعی شهری بوده که در حاشیه شهر مشهد بیش از ۴۰۰ هکتار کمبود اراضی خدماتی از قبیل فضای سبز، فرهنگی آموزشی، درمانی و دیگر کاربریها وجود دارد.
بر اساس استانداردهای کشوری نیز به ازای هر پنج هزار نفر یک کتابخانه مورد نیاز است که با این حساب برای جمعیت یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفری نیاز به ۵۲ کتابخانه در حاشیه شهر داریم، اما علی اکبر سبزیان مدیرکل نهاد کتابخانههای عمومی استان در این باره میگوید: شش کتابخانه در محلات المهدی، طرق، دره وی، بلال، التیمور و شهید آوینی و همچنین یک کتابخانه سیار در محدوده جاده سیمان و کال زرکش و گرجی در اختیار داریم و تا پایان سال نیز با همکاری شهرداری ۱۰ باب کتابخانه جدید در مناطق حاشیه شهر مشهد احداث خواهیم کرد.
یعنی حداقل برای نزدیک شدن به اواسط راه سرانه استاندارد هنوز راه طولانی باقی مانده است. علاوه بر این ها، وجود فرهنگ سراها، سالن سینما و تئاتر نیز از اولویتهای مهم فرهنگی و تاثیر گذار در روحیه و گذران اوقات فراغت است، اما توزیع آن در پهنههای حاشیهای شهر آن چنان که باید عادلانه نیست یا فعالیتی در خور توجه ندارد.
سرانه آموزشی، کمتر از یک متر مربع
سرانه آموزشی کشور ۵.۲ متر مربع بوده که در کشور این عدد به ۳.۵ متر مربع کاهش مییابد و به طور متوسط در حاشیه شهر مشهد فضای آموزشی به ۲.۵ متر مربع میرسد، اما با اعلام رسمی بابایی مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان رضوی در برخی پهنههای حاشیه شهر سرانه فضای آموزشی زیر یک متر مربع است و ۱۳۳ هزار دانش آموز مشهدی به ۱۹۴ مدرسه مشتمل بر هزار و ۴۵۵ کلاس درس نیاز دارند و برای رسیدن به سرانه متوسط مشهد یعنی ۳.۵ متر مربع باید ۴۶۹ هزار متر مربع فضای آموزشی جدید احداث شود.
او با اشاره به اقدامات صورت گرفته این اداره کل نیز می افزاید: تاکنون ۹۰ پروژه مراکز آموزشی در حاشیه شهر مشهد انجام شده و ۱۸ پروژه با ۱۵۴ کلاس نیز در دست ساخت است که یکی از این پروژهها با عنوان مجتمع آموزشی شهید سلیمانی با مساحتی حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ متر مربع هفته گذشته به بهره برداری رسید.
جای خالی خدمات شهری
سرانه فضاهای سبز در مشهد حدود ۱۷.۲ متر مربع است که بر اساس اعلام سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری مشهد، حاشیه شهر با ۲۷۴ پارک محلی و ۱۶ پارک شهری سرانهای حدود ۵.۲۴ متر مربع در این مناطق داشته و تا رسیدن به سرانه مرکز شهر مشهد فاصلهای معنادار باقی مانده است.
خدمات آب، برق و گاز نیز یکی از نیازهای اساسی ساکنان حاشیه شهر بوده که امروز در برخی از این مناطق ارائه و برخی دیگر تکمیل نشده است.
پرویز فتاح رئیس بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی پس از بازدید از حاشیه شهر مشهد آن را یک نیاز مهم دانست و در روایتی از گفت و گوی خود با یکی از شهروندان می گوید: یکی از مشکلات مطرح شده از طرف مردم نبود کنتور آب بود و دقیقا مشخص بود که برخی منازل آب داشتند و برخی هنوز کنتور دریافت نکرده بودند و معلوم نیست این دوگانگی به چه دلیل اتفاق افتاده است.
او می افزاید: یکی از خدمات خوبی که به وسیله مردم کاملا احساس شده بود، تمیزی و نظافت خوب این محلات بود که کاملا به چشم میآمد.
درمانی که نیازمند درمان است
فاجعه کمبود اراضی خدماتی در حاشیه شهر مشهد به فضاهای آموزشی، فرهنگی و ورزشی خلاصه نمیشود و شاید مهمترین نماد فقر خدمات در حاشیه شهر مشهد بیمارستان حاشیه شهر در شهرک شهید رجایی است که از فروردین ۹۵ تا امروز پس از کش و قوسهای فراوان از زیر بار نرفتن وزیر سابق برای ساخت آن و همچنین قول و قرارهای وزیر فعلی برای فاینانس چینی، از بیمارستان ۵۴۰ تختخوابی حاشیه شهر تنها ۵ هکتار زمین، مشتی علف هرز و جای یک کلنگ تزئینی بر زمین زده شده موجود است.
هرچند قلیان معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز با تشریح وضعیت تاسف بار بهداشت در حاشیه شهر مشهد می گوید: بزرگترین مساحت حاشیه شهر و پرجمعیتترین حاشیه نشین کشور، تحت پوشش یک دانشگاه علوم پزشکی متعلق به مشهد است و این درحالی است که جمعیت حاشیه نشین بالا در تهران بین سه دانشگاه علوم پزشکی تقسیم شده است، اما در مشهد این چنین نیست و همه اهالی حاشیه شهر زیر پوشش همین یک دانشگاه و امکاناتش هستند.
او عمق ماجرا را این طور میشکافد و می افزاید: خانههای بهداشت محلی حاشیه شهر که وظیفه ارائه خدمات بهداشتی بعضا رایگان مانند واکسیناسیون یا در شرایط فعلی ارائه خدمات رایگان غربالگری کووید ۱۹ را برعهده دارند در ۵۰ واحد استیجاری در حال ارائه خدمات هستند و به هیچ وجه این واحدها مناسب مکان بهداشتی و درمانی نیستند.
البته بهرهبرداری از بیمارستان ۴۰۰ تختخوابی شهید هاشمی نژاد مشهد در همین مناطق با مساحتی حدود ۳۲ هزار و ۵۰۰ متر مربع با ۱۴ اتاق عمل و پنج بخش ICU و NICU با ۶۶ تخت بخشی از نیازهای حاشیه شهر مشهد را پوشش میدهد.
حجت الاسلام والمسلمین مروی تولیت آستان قدس رضوی نیز شهریور سال گذشته اعلام کرده بود از محل درآمدهای بیمارستان رضوی برای توسعه مراکز درمانی در حاشیه شهر مشهد استفاده و در آن مناطق درمانگاه و دارالشــفا با امکانات لازم پزشــکی احداث میکنیــم.
اراضی رها شده
همه این کمبودها در حالی است که اراضی و زمینهای زیادی در همین مناطق وجود دارد که در تملک نهادهای مختلف است یا به صورت موقوفه اداره میشود و امروز محلی برای تجمع و گذران زندگی معتادان متجاهر و کارتن خوابها شده است.
مرتضی حقیقی معاون املاک و اراضی آستان قدس رضوی میگوید نمیتواند آمار و اطلاعات دقیقی از مساحت کل این اراضی رها و بایر آستان قدس رضوی در حاشیه شهر مشهد را در اختیار ما قرار بدهد، اما تاکید میکند آمادگی داریم همان طور که با همکاری شهرداری بخشی از اراضی در شهرک شهید رجایی برای ساخت مسکن، بازگشایی جاده و ایجاد فضای سبز در نظر گرفته شده است برای طرحهای با کاربریهای خدمات، زمین اختصاص بدهیم.
او می افزاید: نمیتوانیم حق التقدیمی این موقوفهها را ببخشیم و هر دستگاه باید مبالغ این حق التقدیمی را هرچند با تخفیف و جزئی بپردازد و واگذاری زمین منوط به وجود طرح در این مناطق است.
حجت الاسلام محمد احمدزاده قناد مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی نیز با تاکید بر این که اعداد و ارقام مربوط به اراضی اوقاف باید دقیق و بر اساس اعلام اداره کل ثبت اسناد و املاک استان باشد و سایر اعداد و ارقام بیان شده مورد تایید نیست، می گوید: اداره کل اوقاف استان عضو ستاد بازآفرینی شهری بوده و طبق مصوبات این ستاد هرجا در حاشیه شهر مشهد که نیاز به زمینهای اوقاف برای کاربریهای خدماتی بر اساس طرحهای مصوب باشد، طبق قانون و شرایط موقوفه آماده همکاری و واگذاری اراضی هستیم.
سید علی حسینی مدیر املاک بنیاد مستضعفان خراسان رضوی نیز می گوید: قرار است اقدامات لازم در زمینه سامان دهی حاشیه شهر مشهد در کنار دیگر دستگاههای اجرایی انجام شود و بنیاد مستضعفان با محوریت بنیاد علوی نیازسنجیهای لازم را انجام داده است و با توجه به نیازها برنامه ریزیها و طرحهایی را در زمینههای مختلف اجرایی میکند که طبیعتا برای انجام این اقدامات نیاز به سندی است که وظیفه تهیه این سند برعهده استانداری خراسان رضوی است.
منبع: خراسان
انتهای پیام//ف.ش