![بازار مسکن وارد دوران رکود تورمی شد](https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1403/6/13/19780823_348.png)
روى ورقة بن عبداللَّه
الأزدى، قال: خرجت حاجا الى بيتاللَّه الحرام، راجيا لثواب اللَّه رب
العالمين، فبينما انا اطوف و اذا انا بجارية سمرا، و مليحه الوجه، عذبه الكلام،
و هى تنادى بفصاحه منطقها، و هى تقول:
ورقة بن عبداللَّه ازدى روايت نموده است: به اميد ثواب خداوند و پروردگار
عالميان به حج بيتاللَّه الحرام مشرف شدم. ناگهان هنگام طواف ديدم كه دوشيزهى
گندمگون، نمكين و شيرنسخنى با كلام فصيح دعا مىنمود و مىگفت:
اللهم، رب الكعبه الحرام، والحفظه الكرام، و زمزم والمقام، والشماعر العظام،و
رب محمد خير الانام، صلى اللَّه عليه و آله البرره الكرام، (اسالك) ان تحشرنى
مع ساداتى الطاهرين، و ابنائهم الغر المحجلين الميامين.
اى خدا، و اى پروردگار خانهى محترم كعبه، و پروردگار فرشتگان بزرگوار نگاهبان
اعمال، و پروردگار زمزم و مقام ابراهيم عليهالسلام، و جايگاههاى بزرگ و
ارجمند مناسك حج، و پروردگار برترين مخلوقات، حضرت محمد- كه درود خداوند بر او
و خاندان نيكوكار و گرامى او باد!- (از تو درخواست مىنمايم) كه مرا با سروران
پاكيزهام و پسران برجسته و درخشان و خجستهى آنان محشور گردانى.
ألا، فاشهدوا يا جماعه الحجاج والمعتمرين، ان موالى خيره الاخيار، و صفوه
الابرار، والذين علا قدرهم على الاقدار، و ارتفع ذكرهم فى سائر الامصار،
المرتدين بالفخار.
هان! اى گروه حاجيان و عمره بجا آورندگان، شاهد باشيد كه سروران من، برگزيدهى
برگزيدگان، و منتخب نيكان، و از همگان ارجمند مىباشند، و يادشان در تمام بلاد
بلند و به نيكى ياد مىشوند و به لباس فخر آراستهاند.
قال ورقة بن عبداللَّه: فقلت: يا جاريه، انى لاظنك من موالى اهل البيت
عليهمالسلام. فقالت: اجل، قلت لها: و من انت من مواليهم؟ قالت: انا فضه امه
فاطمه الزهراء، ابنه محمد المصطفى، صلى اللَّه عليها و على ابيها و بعلها و
بنيها.
ورقة بن عبداللَّه مىگويد: به او گفتم: اى دختر، من يقين دارم كه تو از
دوستداران اهلبيت عليهمالسلام هستى، وى گفت: بله، گفتم: نامت چيست؟ گفت: من
فصه، كنيز فاطمهى زهرا، دختر حضرت محمد مصطفى مىباشم، كه درود خداوند بر او و
پدر و شوهر و فرزندانش باد!
فقلت لها: مرحبا بك و اهلا و سهلا، فلقد كنت مشتاقا الى كلامك و منطقك، فاريد
منك الساعه ان تجيبنى من مساله اسالك، فاذا انت فرغت من الطواف، قفى لى عند سوق
الطعام حتى آتيك و انت مثابه ماجوره. فافترقنا.
گفتم: خيلى خوش آمدى و خيلى خوشوقتم، من بسيار مشتاق كلام و سخن تو بودم،
مىخواهم يك سؤالى از تو بكنم و تو به من پاسخ دهى. وقتى طواف را به پايان
بردى، كنار بازار غله بايست تا من بيايم، خداوند به تو اجر و پاداش دهد. و به
اين ترتيب از هم جدا شديم.
فلما فرغت من الطواف و اردت الرجوع الى منزلى، جعلت طريقى عل سوق الطعام، و اذا
انا بها جالسه فى معزل من الناس، فاقبلت عليها، و اعتزلت بها، و اهديت اليها
هديه و لم اعتقد انها صدقه، ثم قلت لها: يا فضه، اخبرينى عن مولاتك فاطمه
الزهراء عليهماالسلام، و ما الذى رايت منها عند و فاتها بعد موت ابيها محمد صلى
اللَّه عليه و آله و سلم.
وقتى طواف را به پايان بردم، هنگام بازگشت به منزل، راهى را كه از بازار غله
مىگذشت انتخاب نمودم، ناگهان ديدم كه وى در گوشهاى به دور از مردم نشسته است.
نزد او رفتم و او را كنار كشيدم و بدون اينكه قصد صدقه بكنم هديهاى به او
دادم، سپس به او گفتم، اى فضه، از سرورت فاطمهى زهرا عليهمالسلام و وقايعى كه
بعد از مرگ پدرش حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلم و هنگام وفات وى، از او ديدى
به من خبر ده.
قال ورقة: فلما سمعت كلامى، تغر غرت عيناها بالدموع ثم انتحبت نادبه، و قالت:
يا ورقة بن عبداللَّه، هيجت على حزنا ساكنا، و اشجانا فى فوادى كانت كامنه،
فاسمع الان ما شاهدت منها عليهاالسلام:
ورقة (راوى حديث) مىگويد: به محض اينكه سخن من تمام شد، چشمان فضه پر از اشك
گرديد و بلند بلند گريست و گفت: اى ورقة بن عبداللَّه، اندوه فرو نشسته و غمهاى
نهفتهى دلم را بر انگيختى، اينك وقايعى را كه من از آن حضرت عليهاالسلام
ديدهام بشنو.
اعلم انه لما قبض رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم، افتجع له الصغير
والكبير، و كثر عليه البكاء، و قل العزاء، و عظم رزوه على الاقرباء والاصحاب
والاولياء والاحباب، والغرباء والانساب، ولم تلق الا كل باك و باكيه، و نادب و
نادبه، و لم يكن فى اهل الارض والاصحاب والاقرباء والاحباب اشد حزنا و اعظم
بكاء و انتحابا من مولاتى فاطمه الزهراء عليهاالسلام، و كان حزنها يتجدد و
يزيد، و بكاوها يشتد.
بدان، رحلت رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم دل كوچك و بزرگ را به درد
آورد، و بسيار بر او گريستند و صبر همه را به سر آورد، و مصيبت فقدان او بر
نزديكان و ياران و دوستان و احباب و بيگانگان و خويشان سخت بود، و همهى مردان
و زنان براى او گريه و ندبه نمودند، ولى در روى زمين و در ميان ياران و نزديكان
و دوستان كسى غمگينتر از سرورم فاطمهى زهرا عليهاالسلام نبود و وى بيشتر و
شديدتر از همه گريه مىكرد. و اندوه او پيوسته تازه و افزون، و گريهاش شديدتر
مىشد.
فجلست سبعه ايام لا يهدا لها انين، و لا يسكن منها الحنين، كل يوم جاء كان
بكاوها اكثر من اليوم الاول. فلما كان فى اليوم الثامن ابدت ما كتمت من الحزن
فلم تطق صبرا اذ خرجت و صرخت، فكانها من فم رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله
و سلم تنطق.
پس هفت روز نالهى او آرام، و صداى او خاموش نمىشد، و هر روز بيش از روز گذشته
گريه مىنمود، تا اينكه روز هشتم اندوه نهفتهى خود را آشكار نمود و نتوانست
شكيبايى كند، لذا از خانه بيرون آمد و ناله سر داد، به گونهاى كه گويى رسول
خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم سخن مىگويد.
فتبادرت النسوان، و خرجت الولائد والولدان، و ضج الناس بالبكاء والنحيب، و جاء
الناس من كل مكان، و اطفئت المصابيح لكيلا تتبين صفحات النساء، و خيل الى
النسوان ان رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم قد قام من قبره، و صارت
الناس من دهشه و حيره لما قدرهقهم.
پس زنان شتافتند، و دختران و پسران از خانه بيرون آمدند، و مردم همراه با اشك
ريختن و گريهى بلند، ناله سر دادند و از همه سو گرد آمدند، و براى اينكه صورت
زنان نمايان نشود چراغها را خاموش كردند، و زنان تصور كردند كه گويى رسول خدا
صلى اللَّه عليه و آله و سلم از قبر بيرون آمده است، و مردم به خاطر مصيبت آن
حضرت مدهوش و متحير گرديدند.
و هى عليهاالسلام تنادى و تندب اباه: وا أبتاه، واصفياه، وامحمدا، وا ابا
القاسماه، و اربيع الارامل واليتامى، من للقبله والمصلى؟ و من لابنتك الوالهه
الثكلى؟
و فاطمهى زهرا عليهاالسلام ندا برمىآورد و بر پدر بزرگوارش اينگونه
نوحهسرايى مىكرد:
واى پدرم، واى بر برگزيدهى خدا، وا محمداه، وا اباالقاسم، واى بر كسى كه بهار
و مايهى شادمانى نيازمندان (يا: بيوگان) و يتيمان بود، ديگر چه كسى (مدافع
اهل) قبله و جايگاه نمازگزاردن نمازگزاران خواهد بود؟ و ديگر دختر سرگشتهى
مصيبتزدهات چه كسى را دارد؟ ثم اقبلت تعثر فى اذيالها و هى لا تبصر شيئا من
عبرتها، و من تواتر دمعتها، حتى دنت من قبر أبيها محمد صلى اللَّه عليه و آله و
سلم، فلما نظرت الى الحجرة وقع طرفها على الماذنه، فقصرت خطاها، و دام نحيبها و
بكاها، الى ان اغمى عليها، فتبادرت النسوان اليها، فنضحن الماء عليها و على
صدرها و جبينها حتى افاقت.
سپس در حالى كه لباسش بر زمين كشيده مىشد و از بسيارى گريه و جارى شدن اشك
چيزى را نمىديد، آمد و نزديك قبر پدر بزرگوارش حضرت محمد صلى اللَّه عليه و
آله و سلم ايستاد. به محض اينكه به حجره نگاه كرد و چشمش بر ماذنه افتاد، آهسته
گام برداشت و پيوسته ناله و گريه نمود تا اينكه بيهوش گرديد. زنان به سوى او
شتافتند و آب بر صورت و سينه و پيشانىاش پاشيدند تا اينكه به هوش آمد.
فلما افاقت من غشيتها، قامت و هى تقول: رفعت قوتى، و خاننى جلدى، و شمت بى
عدوى، والكمد قاتلى. يا أبتاه بقيت والهه وحيده، و حيرانه فريده، فقد انخمد
صوتى، و انقطع ظهرى، و تنغض عيشى، و تكدر دهرى، فما اجد يا ابتاه بعدك انيسا
لوحشتى، و لا رادا لدمعتى، و لا معينا لضعفى، فقد فنى بعدك محكم التنزيل، و
مهبط جبرئيل، و محل ميكائيل. انقلبت بعدك يا ابتاه الاسباب، و تغلقت دونى
الابواب، فانا للدنيا بعدك قاليه، و عليك ما ترددت انفاسى باكيه،لا ينفد شوقى
اليك، و لا حزنى عليك.
وقتى به هوش آمد برخاست و فرمود: توانم از بين رفته، و شكيبايى و استقامتم با
من يارى نمىكند، و دشمنم به من شماتت مىكند، و اندوه شديد و درد دلم از
افسردگى مرا خواهد كشت. پدر جانم، سرگشته و بى كس و متحير و تنها شدهام، و
صدايم خاموش گرديده و نيروى پشتم از بين رفته، و زندگى برايم تلخ، و روزگارم
تيره و تار شده است. پدر جانم، بعد از تو كسى را نمىيابم كه مونس احساس تنهايى
من گردد، و اشك چشمم را فرونشاند، و در ضعف و ناتوانى ياورم باشد. بعد از تو
آيات محكم قرآن و نزول جبرئيل و آمدن ميكائيل همگى برچيده شد.
پدر جانم، بعد از تو اسباب (نيل به مقامات معنوى و اخروى) واژگون، و درها به
روى من بسته شد، لذا بعد از تو ديگر، از دنيا خوشم نمىآيد، و تا زمانى كه
نفسهايم مىرود و مىآيد خواهم گريست، و شوق من به تو و اندوهم بر تو پايان
نمىپذيرد.
ثم نادت: يا ابتاه، والباه، ثم قالت:
شعران حزنى عليك جديد -و فوادى واللَّه صب عنيد
كل يوم يزيد فيه شجونى-و اكتيابى عليك ليس يبيد
جل خطبى، فبان عنى عزائى -فبكائى كل وقت جديد
ان قلبا عليك يالف صبرا -او عزاء، فانه لجليد
سپس ندا برآورد: اى پدر جانم، واى بر عقل من، پس فرمود:
به راستى كه اندوه من بر تو تازه، و به خدا سوگند دلم عاشق و مشتاق توست و به
هيچ وجه از تو روى برنمىگرداند.
هر روز اندوههايم افزون مىگردد، و افسردگى و شكستگى من از غم تو هرگز از من
جدا نمىشود.
گرفتارى و مصيبت من بزرگ و سخت است، لذا شكيبايى از من كناره گرفته، و هر زمان
گريهام تازه مىگردد.
به راستى هركس كه با وجود انس به تو، صبر و شكيبايى كند و يا تسلى بيابد،
واقعاً سختدل و قسىالقلب است.
ثم نادت: يا ابتاه، انقطعت بك الدنيا بانوارها، و زوت زهرتها و كانت ببهجتك
زاهره، فقدا سود نهارها، فصار يحكى حنادسها رطبها و يابسها. يا ابتاه، لا زلت
آسفه عليك الى التلاق. يا ابتاه، زال غمضى منذ حق الفراق. يا ابتاه، من للارامل
والمساكين؟ و من للامه الى يوم الدين؟ يا ابتاه، امسينا بعدك من المستضعفين. يا
ابتاه، اصبحت الناس عنا معرضين، و لقد كنا بك معظمين فى الناس غير مستضعفين.
فاى دمعه لفراقك لا تنهمل؟ و اى حزن بعدك عليك لا يتصل؟و اى جفن بعدك بالنوم
يكتحل؟ و انت ربيع الدين، و نور النبيين، فكيف للجبال لا تمور، و للبحار بعدك
لا تغور؟ والارض كيف لم تتزلزل؟
سپس ندا برآورد: پدر جانم، به واسطهى (رحلت) تو انوار دنيا از بين رفت، و
شكوفايى و زيبايى آن كه به افروختگى و حسن تو شكوفا و زيبا بود، افسرده شد، و
روزهاى دنيا تيره گرديدند.
پدر جانم، تا ملاقات تو پيوسته بر تو تأسف خورده و ناراحت خواهم بود پدر جانم،
از زمان جدايى و فراق تو بينايىام از بين رفته است. پدر چانم، چه كسى بعد از
تو از بيوگان و بيچارگان دلجويى خواهد كرد؟ و چه كسى تا روز پاداش و قيامت
(دادرس) امت تو خواهد بود؟ اى پدر جان، بعد از تو مردم ما را خوار و كوچك
شمردند، پدر جانم، بعد از تو مردم از ما رويگردان شدند، در حالى كه به واسطهى
وجود تو در ميان مردم ارجمند و عزيز بوديم و كسى ما را خوار و كوچك نمىشمرد.
پس چرا در فراق تو اشك نريزم، و اندوهم پيوسته نگردد، و پلكهايم بر روى هم بسته
شده و به خواب روم، در حالى كه تو بهار و احيا گر دين و نور پيامبران هستى؟ و
چگونه بعداز تو كوهها از هم نپاشند و به هم نخورند، و آب درياها خشك نشود؟ و
چگونه زمين نلرزد؟
رميت يا ابتاه بالخطب الجليل، و لم تكن الرزيه بالقليل، و طرقت يا ابتاه
بالمصاب العظيم، و بالفادح المهول. بكتك يا ابتاه الاملاك، و وقفت الافلاك،
فمنبرك بعدك مستوحش، و محرابك خال من مناجاتك، و قبرك فرح بمواراتك، والجنه
مشتاقه اليك و الى دعائك و صلاتك. يا ابتاه، ما اعظم ظلمة مجالسك!، فوا اسفاه
عليك الى ان اقدم عاجلا عليك.
پدر جانم، به مشكل بزرگى گرفتار آمدهام، و مصيبتم اندك و كوچك نيست. اى پدر
جان، مصيبت بزرگ و پيشامد هراسناكى به من روى آورده. باباى من، ملائكه بر تو
گريستند و فلكها بازايستادند، لذا منبرت بعد از تو احساس تنهايى مىكند، و
محرابت از مناجات تو خالى مانده است، و قبرت به واسطهى خاك شدن تو در آن
شادمان، و بهشت به تو و دعا و نمازت مشتاق است.
پدر جانم، چقدر تاريكى مجالس تو سخت است. پس همواره بر تو تأسف خواهم خورد تا
اينكه به زودى بر تو وارد شوم.
و اثكل ابوالحسن الموتمن ابو ولديك، الحسن والحسين، و اخوك و وليك و حبيبك و من
ربيته صغيرا، و واخيته كبيرا، و اخلى احبابك و اصحابك اليك، من كان منهم سابقا
و مهاجرا و ناصرا، والثكل شاملنا، والبكاء قاتلنا، والاسى لازمنا.
و ابوالحسن امين، پدر دو فرزندت حسن و حسين، و برادر و دوست، و محبوبت به مصيبت
گرفتار آمده، هم او كه در كوچكىاش پرورش دادى، و در بزرگى با او عقد اخوت
بستى، و شيرينترين دوستان و يارانت در نزد تو بود، و از همهى آنان (به ايمان)
سبقت جست و هجرت نمود و يارىات كرد. مصيبت همه ما را فراگرفته، و گريه ما را
مىكشد، و پيوسته ناراحت و افسردهايم.
ثم زفزت زفزه و انت انه كادت روحها ان تخرج، ثم قالت:
شعر
قل صبرى و بان عنى عزائى -بعد فقدى لخاتم الانبياء
عين، يا عين، اشكبى الدمع سحاً -ويك (1) لا تبخلى بفيض الدماء
يا رسول الاله، يا خيره اللَّه -و كهف الايتام والضعفاء
قد بكتك الجبال والوحوش جمعا -والطير والارض بعد بكى السماء
و بكاك الحجون والركن و المش -عر يا سيدى مع البطحاء
و بكاك المحراب والدرس -للقرآن فى الصبح معلنا والسماء
و بكاك الاسلام اذ صار فى النا -س غريبا من سائر الغرباء
لو ترى المنبر الذى كنت تعلو -ه علاه الضلام بعد الضياء
يا الهى، عجل وفاتى سريعا -فلقد تنعصت الحياه يا مولائى
سپس آهى از دل برآورد و بلند بلند ناله سر داد به گونهاى كه نزديك بود روح از
بدنش خارج شود، سپس فرمود: بعد از فقدان خاتم انبياء صلى اللَّه عليه و آله و
سلم، شكيبايىام اندك شده و تسلى پيدا كردن از من كناره گرفته است.
اى چشم من، اى چشم من، به شدت اشك بريز، و اشك بريز و در ريختن اشكهايت بخل
مورز. اى رسول خدا، اى برگزيدهى خدا، و اى پناهگاه ايتام و ضعيفان.
كوهها، و حوش، پرندگان، زمين و آسمان، همگى براى تو گريستند.
اى آقاى من، گياهان مخصوص، ركن و مشعر نيز همراه با شنزارها (اى مكه) بر تو اشك
ريختند.
محراب و درس علنى قرآن تو در صبح و شام نيز براى تو گريه كردند.
اسلام نيز گريست، زيرا بعد از تو در ميان مردم از همهى غريبها، غريبتر گرديد.
اى كاش منبرى را كه بر آن بالا مىرفتى، مشاهده مىكردى كه بعد از آن
روشنايى،تاريكى آن را فراگرفته است.
اى معبود من، هرچه سريعتر مرگ مرا را برسان، زيرا اى آقاى من، زندگانى براى من
تاريك و سخت شده است.
قالت: ثم رجعت الى منزلها و اخذت بالبكاء والعويل ليلها و نهارها، و هى لا ترقا
دمعتها، و لا تهدا زفرتها. و اجتمع شيوخ اهل المدينه و اقبلوا الى اميرالمومنين
على عليهالسلام فقالوا له: يا اباالحسن، اى فاطمه عليهاالسلام تبكى الليل
والنهار، فلا احد منا يتهنا بالنوم فى الليل على فرشنا، و لا بالنهار لنا قرار
على اشغالنا و طلب معايشنا، و انا نخبرك ان تسالها اما ان تبكى ليلا او نهاراً،
فقال عليهالسلام: حبا و كرامه.
فضه مىگويد: سپس فاطمهى زهرا عليهاالسلام به منزلش برگشت و شب وروز به گريه و
نالهى بلند پرداخت به گونهاى كه اشك چشمش قطع، و آهش آرام نمىگرفت (لذا)
پيرمردان مدينه گرد آمدند و به خدمت اميرالمؤمنين على عليهالسلام رسيدند و عرض
كردند: اى اباالحسن، فاطمه عليهاالسلام شب و روز گريه مىكند، و هيچيك از ما
نمىتوانيم شب در رختخواب راحت بخوابيم، و روز نيز آرامشى در كارها و جستجوى
روزى نداريم، ما به تو عرض مىكنيم كه از فاطمه عليهاالسلام بخواهى كه يا شب
گريه كند و يا روز. آن حضرت عليهاالسلام نيز با تكريم آنان، سخنشان را پذيرفت.
فاقبل اميرالمؤمنين عليهالسلام حتى دخل على فاطمه عليهاالسلام و هى لا تفيق من
البكاء، و لا ينفع فيها العزاء. فلما راته سكنت هنيئة له. فقال لها: يا بنت
رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم، ان شيوخ المدينه يسالونى ان اسالك
اما ان تبكين اباك ليلا و اما نهاراً.
لذا اميرالمؤمنين عليهالسلام به خدمت فاطمه عليهاالسلام رسيد، در حالى كه هنوز
از گريه آسوده و تسلى پيدا نكرده بود، ولى به محض اينكه على عليهالسلام را
ديد، لحظهاى آرام گرفت.
حضرت على عليهالسلام فرمود: اى دختر رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم،
پيرمردان مدينه از من درخواست نمودند كه از شما بخواهم كه يا شب بر پدر
بزرگوارت گريه كنى و يا روز. فقالت: يا اباالحسن، ما اقل مكثى بينهم، و ما اقرب
مغيبى من بين اظهرهم! فواللَّه، لا اسكت ليلا و لا نهارا او الحق بابى
رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم. فقال لها على عليهالسلام: افعلى، يا
بنت رسولاللَّه ما بدا لك.
فاطمهى زهرا عليهاالسلام فرمود: اى اباالحسن، چقدر كم بين آنها درنگ خواهم
نمود، و چه زود از ميان آنان خواهم رفت. به خدا سوگند، شب و روز ساكت نخواهم
ماند تا اينكه به پدرم رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم بپويندم. على
عليهالسلام نيز به او فرمود: اى دختر رسول خدا، هرچه مىخواهى بكن.
ثم انه بنى لها بيتا فى البقيع نازحا عن المدينه، يسمى بيتالاحزان. و كانت اذا
اصبحت قدمت الحسن والحسين عليهماالسلام امامها، و خرجت الى البقيع باكيه، فلا
تزال بين القبور باكيه، فاذا جاء الليل اقبل اميرالمؤمنين عليهالسلام اليها، و
ساقها بين يديه الى منزلها.
سپس حضرت خانهاى در بقيع به دور از مدينه براى او ساخت كه «بيتالاحزان»
ناميده مىشود، و فاطمه زهرا عليهاالسلام وقتى صبح مىكرد حسن و حسين
عليهماالسلام را پيشاپيش خود مىانداخت و گريان روانهى بقيع مىشد، و پيوسته
ميان قبرها مىگريست. و وقتى شب فرامىرسيد اميرالمؤمنين عليهالسلام به سوى او
مىآمد و او را جلو مىانداخت و به منزل مىبرد.
و لم تزل على ذلك الى ان مضى لها بعد موت ابيها سبعه و عشرون يوما، و اعتلت
العله التى توفيت فيها، فبقيت الى يوم الاربعين، و قد صلى اميرالمؤمنين
عليهالسلام صلاه لاظهر و اقبل يريد المنزل اذا استقبلته الجوارى باكيات
حزينات. فقال لهن: ما الخبر؟ و مالى اراكن متغيرات الوجوه والصور؟ فقلن: يا
اميرالمؤمنين، ادرك ابنه عمك الزهراء عليهاالسلام و ما نظنك تدركها.
و پيوسته بر اين حال بود، تا اينكه بيست و هفت و روز از رحلت پدر بزرگوارش
گذشت، و به بيماريى كه سرانجام در اثر آن وفات نمود، گرفتار شد. و تا چهل روز
پس از آن در دنيا بود. تا اينكه روزى اميرالمؤمنين عليهالسلام نماز ظهر را
خوانده بود و مىخواست به منزل بيايد، ناگهان دختران گريان و اندوهناك به
پيشواز او آمدند. حضرت به آنان فرمود: چه خبر است؟ و جرا صورتها و چهرههايتان
را پريشان مىبينم عرض كردند: اى اميرالمؤمنين، دختر عمويت زهرا عليهاالسلام را
درياب، و گمان نمىكنيم كه بتوانى او را (زنده) دريابى.
فاقبل اميرالمؤمنين عليهالسلام مسرعا حتى دخل عليها، و اذا بها ملقاه على
فراشها، و هو من قباطى مصر، و هى تقبض يمينا و تمد شمالا، فالقى الرداء عن
عاتقه، والعمامه عن راسه، و حل ازراره، و اقبل حتى اخذ رأسها و تركه فى حجره.
پس اميرالمؤمنين عليهالسلام شتابان آمد و به خدمت ايشان رسيد، ولى ناگهان ديد
كه حضرتش بر رختخوابى كه از پارچهى قباطى (2) مصر بود دراز كشيده، به طرف راست
و چپ پيچ مىخورد. حضرت على عليهالسلام عباى خود را از دوش و عمامهاش را از
سر برداشت و دگمههاى (پيراهن) را گشود، و جلو آمد و سر آن حضرت را گرفت و در
دامن خود گذاشت.
و ناداها: يا زهراء، فلم تكلمه، فناداها: يا بنت محمد المصطفى، فلم تكلمه،
فناداها: يا بنت من حمل الزكاة فى طرف ردائه و بذلها على الفقراء، فلم تكلمه،
فناداها: يا ابنة من صلى بالملائكه فى السماء مثنى مثنى، فلم تكلمه: فناداها:
يا فاطمه، كلمينى، فانا ابن عمك على بن ابىطالب.
على عليهالسلام صدا كرد: اى زهرا، ولى حضرت پاسخ نداد، صدا كرد: اى دختر محمد
مصطفى صلى اللَّه عليه و آله و سلم، ولى باز حضرت پاسخ نداد، صدا كرد: اى دخترت
كسى كه زكات را در گوشهى عباى خود حمل كرد و به نيازمندان بذل نمود ، ولى باز
حضرت پاسخ نداد. صدا كرد: اى دختر كسى كه در آسمان دو ركعت دو ركعت امام جماعت
ملائكه شد و نماز گزارد، ولى باز پاسخ نداد. صدا كرد: اى فاطمه، با من سخن بگو،
من پسر عمويت على بن ابىطالب هستم.
قال :(3) ففتحت عينيها فى وجهه و نظرت اليه و بكت و بكى، و قال: ما الذى
تجدينه، فانا ابن عمك على بن ابىطالب.
فضه مىگويد: حضرت زهرا عليهاالسلام چشم باز كرد و به اميرالمؤمنين عليهالسلام
نگاه كرد، حضرت على عليهالسلام فرمود: حالت چطور است؟ من پسر عمويت على بن
ابىطالب هستم. فقالت: يا ابن العم، انى اجد الموت الذى لابد منه و لا محيص
عنه، و انا اعلم انك بعدى لا تصبر لعى قله التزويج، فان انت تزوجت امراه، اجعل
لها يوما و ليله، و اجعل لاولادى يوما و ليله. يا اباالحسن، و لا تصح فى
وجوههما، فيصبحان يتمين غريبين منكسرين، فانهما بالامس فقدا جدهما، واليوم
يفقدان امهما، فالويل لامه تقتلهما و تبغضهما!
حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود: اى پسر عمو، من در حال مرگ هستم، مرگى كه گريز و
چاره و پناهگاهى از آن نيست، و من مىدانم كه تو (مانند هر مرد ديگر) بعد از من
نمىتوانى بر ازدواج نكردن صبر كنى، پس اگر ازدواج نمودى، يك شبانهروز را براى
همسرت، و يك شبانهروز را براى فرزندان من قرار ده. اى ابالحسن در روى آنان
فرياد مزن، تا مبادا، غريب و دلشكسته شوند، زيرا آن دو فرزند يتيم من (امام
حسن و حسين عليهماالسلام) ديروز جدشان را از دست دادند، و امروز نيز مادرشان را
از دست مىدهند، پس واى بر امتى كه آن دو را مىكشند و بغض آنها را در دل
مىگيرند!
ثم انشات تقول:
ابكنى ان بكيت يا خير هادى، - و اسبل الدمع، فهو يوم الفراق
يا قرين البتول، اوصيك بالنسل - فقد اصبحا حليف اشتياق
ابكنى و ابك لليتامى و لا تنس - قتيل العدى بطف العراق
فارقوا فاصبحوا يتامى حيارى - يحلف اللَّه فهو يوم الفراق
سپس اين اشعار را سرود و فرمود:
اگر خواستى گريه كنى بر من گريه كن اى بهترين هدايتگر، و اشك بريز، كه اين روز،
روز جدايى است.
اى همدم بتول (و شوهر فاطمه عليهاالسلام)، تو را سفارش مىكنم كه با فرزندانم
(خوب رفتار كنى)، زيرا آن دو (امام حسن و حسين عليهماالسلام) در اشتياق به من
هم سوگند هستند. بر من و نيز بر يتيمانم گريه كن، و هرگز كسى را كه به دست
دشمنان در صحراى سوزان عراق كشته مىشود، (امام حسين عليهالسلام)، فراموش مكن.
اينان از من جدا شدند و يتيم و سرگشته گرديدند، به خدا سوگند كه اين روز، روز
فراق و جدايى است.
قالت: فقال لها على عليهالسلام: من اين لك يا بنت رسولاللَّه هذا الخبر،
والوحى قد انقطع عنا؟ فقالت: يا اباالحسن، رقدت الساعه، فرايت حبيبى
رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم فى قصر من الدر الابيض، فلما رانى
قال: هلمى الى، يا بنيه، فانى اليك مشتاق. فقلت: واللَّه، انى لاشد شوقا منك
الى لقائك. فقال: انت الليله عندى. و هو الصادق لما وعد، والموفى لما عاهد.
فضه مىگويد: حضرت على عليهالسلام به حضرت زهرا عليهاالسلام فرمود: اى دختر
رسول خدا، از كجا خبر دارى كه از دنيا مىروى، در حالى كه وحى از ما رخت بربسته
است؟ عرض كرد: اى اباالحسن، همين حالا دراز كشيدم و به خواب رفتم، و محبوبم
رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم را در كاخى از مرواريد سفيد ديدم. به محض
اينكه مرا ديد فرمود: اى دختر عزيزم، نزد من بيا، كه خيلى مشتاق تو هستم. من
نيز به ايشان عرض كردم: به خدا سوگند، اشتياق من به ملاقات شما بيشتر است.
فرمود: همين امشب نزد من خواهى بود، و آن بزرگوار در وعدهى خود راستگو، و به
پيمان خود وفا مىكند.
فاذا انت قرات يس، فاعلم انى قد قضيت نحبى، فغسلنى، و لا تكشف عنى، فانى طاهره
مطهره، و ليصل على معك من اهلى الادنى فالادنى، و من رزق اجرى، و ادفنى ليلا فى
قبرى. بهذا اخبرنى حبيبى رسولاللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم.
پس وقتى سورهى يس را قرائت نمودى، بدان كه من به پيمان خود وفا نمودهام (و از
دنيا رفتهام)، پس (از زير لباس) مرا غسل بده، و لباسم را كنار نزن، زيرا من
پاك و پاكيزه هستم، و تنها نزديكترين بستگانم و كسانى كه خداوند پاداش (مودت)
مرا به آنان روزى كرده است بر من نماز بگزارند، و مرا شبانه در قبرم به خاك
بسپار، كه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم چنين به من خبر داد.
فقال على: واللَّه، لقد اخذت فى امرها، و غسلتها فى قميصها، و لم اكشف عنها.
فواللَّه، لقد كانت ميمونه طاهره مطهره، ثم حنطتها من فضله حنوط رسولاللَّه
صلى اللَّه عليه و آله و سلم، و كفنتها، و ادرجتها فى اكفانها. فلما هممت ان
أعقد الرداء، ناديت: يا امكلثوم، يا زينب، يا سكينه، يا فضه، يا حسن، يا حسين،
هلموا تزودوا من امكم، فهذا الفراق، واللقاء فى الجنه.
على عليهالسلام فرمود: به خدا سوگند شروع كردم به تجهيز او، و او را در
پيراهنش غسل دادم و آن را كنار نزدم. به خدا سوگند، خجسته و پاك و پاكيزه بود،
سپس از باقيماندهى حنوط رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلم او را تحنيط
نمودم، و كفن او را آماده كردم و او را در ميان قطعههاى كفن گذاشتم. وقتى
خواستم عبا (و سرتاسرى) را ببندم، صدا كردم: اى امكلثوم، اى زينب، اى سكينه،
اى فضه، اى حسن، اى حسين، بيايد و از مادرتان توشه برداريد، كه اين زمان، زمان
جدايى است و ديگر در بهشت با او ملاقات خواهيد نمود.
فاقبل الحسن والحسين عليهماالسلام و هما يناديان: و احسرتا لا تنطفى ابدا من
فقد جدنا محمد المصطفى، و امنا فاطمه الزهراء، يا امالحسن، يا امالحسين، اذا
لقيت جدنا محمد (ا) المصطفى، فاقرئيه منا السلام، و قولى له: انا قد بقينا بعدك
يتيمين فى دار الدنيا.
پس حسن و حسين عليهماالسلام آمدند، در حالى كه صدا مىكردند: واى بر حسرت و
ناراحتى ما به خاطر فقدان جدمان حضرت محمد مصطفى و مادرمان فاطمهى زهرا كه
هيچگاه خاموش و برطرف نخواهد شد. اى مادر حسن، اى مادر حسين، هنگامى كه با
جدمان حضرت محمد مصطفى ملاقات نمودى، سلام ما را به او برسان و بگو كه ما بعد
از تو در دار دنيا يتيم شديم. فقال اميرالمؤمنين على عليهالسلام: انى اشهد
اللَّه انها قد حنت و انت و مدت يديها و ضمتها الى صدرها مليا، و اذ بهاتف من
السماء ينادى: يا اباالحسن، ارفعهما عنها، فلقد ابكيا واللَّه ملائكة السماوات،
فقد اشتاق الحبيب الى المحبوب.
اميرالمؤمنين على عليهالسلام فرمود: خدا را گواه مىگيرم كه فاطمه زهرا
عليهاالسلام به شدت گريست و ناله سر داد و دستهايش را دراز كرد و آن دو (حسن و
حسين عليهماالسلام) را به آرامى در سينه گرفت، ولى ناگهان هاتفى از آسمان ندا
كرد: اى اباالحسن، اين دو را از روى فاطمه عليهاالسلام بردار، به خدا سوگند كه
ملائكهى آسمانها را به گريه درآوردند، زيرا محبوب (حضرت حق) به ديدار محبوب
خود (حضرت زهرا عليهاالسلام) مشتاق است.
قال: فرفعتهما عن صدره و جعلت اعقد الرداء، و انا انشد بهذه الابيات:
فراقك اعظم الاشياء عندى - فقدك فاطم ادهى الثكول
سابكى حسره، و انوح شجوا -على خل مضى اسنى سبيل
الا يا عين، جودى و اسعدينى -فحزنى دائم ابكى خليلى
حضرت على عليهالسلام فرمود: آن دو را از روى سينهى فاطمهى زهرا عليهاالسلام
برداشتم و شروع كردم به بستن عبا (و سر تا سرى) و در آن حال اين ابيات را
سرودم:
(اى فاطمه)، جدايى تو نزد من بزرگترين و سختترين چيز، و فقدان تو دردآورترين
مصيبت است.
بر دوست عزيزم كه والاترين راه را پيمود با ناراحتى و تأسف خواهم گريست و با
اندوه، نوحه سرايى خواهم نمود.
هان اى چشم، اشك بريز و يارىام كن، كه اندوه من پيوسته است و بر فقدان دوست
عزيزم مىگريم.
ثم حملها على يده، و اقبل بها الى قبر ابيها و نادى:
السلام عليك يا رسولاللَّه، السلام عليك يا حبيب اللَّه، السلام عليك يا نور
اللَّه، السلام عليك يا صفوه اللَّه منى، السلام عليك، والتحيه واصله منى اليك
ولديك، و من ابنتك النازله عليك بفنائك، و ان الوديعه قد استردت، والرهينه قد
اخذت، فواحزناه على الرسول ثم من بعده على البتول، و لقد اسودت على الغبراء، و
بعدت عنى الخضراء، فواحزناه، ثم واأسفاه.
سپس اميرالمؤمنين عليهالسلام فاطمهى زهرا عليهاالسلام را برداشت و نزد قبر
پدر بزرگوارش گذاشت و صدا كرد:
سلام بر تو اى رسول خدا، سلام بر تو اى حبيب خدا، سلام بر تو اى نور خدا، سلام
من بر تو اى برگزيدهى خدا، سلام بر تو، و درود از من و از جانب دخترت كه به
ساحت تو وارد شد، براستى كه امانت (شما) برگردانده، و گرو (شما) گرفته شد، پس
واى بر اندوه من بر رسول (خدا)، و بعد از او بر بتول (حضرت زهرا عليهاالسلام)،
براستى كه زمين براى من سياه، و آسمان از من دور گرديده است، پس واى بر اندوه و
ناراحتى و تأسف من.
ثم عدل بها على الروضه، فصلى على فى اهله و اصحابه و مواليه و احبائه و طائفه
من
المهاجرين والانصار. فلما واراها والحدها فى لحدها، انشا بهذه الابيات يقول:
ارى علل الدنيا على كثيره -و صاحبها حتى الممات عليل
لكل اجتماع من خليلين فرقه -و ان بقائى عندكم لقليل
و ان افتقادى فاطما بعد احمد -دليل على ان لا يدوم خليل (4)
آنگاه فاطمهى زهرا عليهاالسلام را به روضه (و مزار رسول خدا صلى اللَّه
عليه و آله و سلم) برگرداند و همراه با بستگان و ياران و موالى و دوستداران و
گروهى از مهاجرين و انصار بر او نماز گزارد، وقتى حضرتش را دفن نمود و در لحد
گذاشت، اين ابيات را سرود و خواند: مىبينم كه مصائب دنيا بر من بسيار است، و
هركس با دنيا مصاحبت كند تا هنگام مرگ مصيبت مىبيند.
اجتماع هر دو دوست عزيزى كه با هم پيوند دارند به جدايى مبدل مىشود، و به
راستى كه من نزد شما بسيار كم خواهم بود.
اينكه فاطمه عليهاالسلام را بعد از احمد صلى اللَّه عليه و آله و سلم از دست
دادم، دليل بر اين است كه هيچ دوستى، جاودانى نخواهد بود.
1ـ به نظر مىرسد كه اين كلمه در اصل چنين بوده است: «وابك» و ترجمه نيز بر اين
اساس صورت گرفته است.
2ـ نوعى پارچهى نازك و سفيد كه در مصر بافته مىشود.
3ـ اين كلمه شايد در اصل «قالت» بوده، زيرا راوى حديث فضه و خانم است، و احتمال
دارد كه مقصود راوى با واسطه و «ورقة بن عبداللَّه» منظور،و درست باشد.
4ـ بحارالانوار، ج 43، ص 174- 180.