![آیا میتوانید در ۵ ثانیه تشخیص دهید چند چوب کبریت در عکس وجود دارد؟](https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1403/6/3/19739698_190.png)
به گزارش خبرنگار دانشگاه باشگاه خبرنگاران، در مناظره حجت الاسلام مجتبی ذوالنور جانشین سابق نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران با صادق زيبا کلام استاد علوم سياسي دانشگاه تهران که پيرامون "مبانی نظری حکومت دینی" عصر ديروز در دانشگاه تربيت مدرس صورت گرفت، حجتالاسلام ذوالنور با بيان اينکه دیندارای دو بُعد فردی و اجتماعی دارد و نمیتوان آن را تنها در حوزه فردی نگاه کرد، اظهارداشت: باید گفت کسی که ورود دین به عرصه اجتماعی را انکار کند، جامعیت اسلام را قبول ندارد.
وی افزود: اصول مشترکی مبنی بر اینکه دنیا بیهدف خلق نشده و خدا برای تکامل انسان نسخه معین کرده است، وجود دارد این نسخه شامل زندگی فردی و اجتماعی انسان میشود که انسان مسیر را کج نرود. چرا که اگر بشر به خود واگذار میشد، یقینا به جایی نمیرسید.
ذوالنور با بیان اینکه "انسان در مسائل قابل مشاهده و فیزیکی هرچه جلوتر میرود بیشتر متوجه میشود که چیزی نمیداند"، ادامه داد: در مسائل ماوراءالطبیعه و معنوی مطمئنا به طریق اولی انسان نمیتواند بینیاز از وحی باشد و اینکه دین جنبه اجتماعی را نیز شامل میشود به این خاطر است که بسیاری از مسائل در بعد اجتماعی مطرح میشود. مسائلی همچون حقوق و روابط اجتماعی و مسائل اخلاقی تنها در بعد فردی نیست و باید گفت که دین حتی به ابعاد اجتماعی زندگی انسان بیشتر از ابعاد فردی توجه دارد.
جانشین پیشین نماینده ولیفقیه در سپاه با اشاره به آیاتی از قرآن کریم خاطرنشان کرد: حکومت نیز باید بر اساس وحی الهی باشد. لذا خداوند در قرآن از کسی که بر اساس وحی یعنی «بما انزل الله» حکم نکند، به عنوان ظالم، کافر و فاسق یاد میکند.
در ادامه این مناظره، زیباکلام بيان داشت: جمعبندی سخنان آقای ذوالنور این است که دین برای عرصه فردی نیامده، بلکه برای عرصه اجتماعی است و ناگزیر هستیم که حکومت دینی داشته باشیم تا اين حکومت ديني متولی امور اجتماعی شود.
وی با بیان اینکه "رویکرد من نسبت به موضوع مناظره، فلسفی نیست"، گفت: همه قبول داریم که در اسلام باید و نبایدهایی وجود دارد؛ حال این مثال را در نظر بگیرید که کسانی در یک کشتی دچار طوفان شدهاند و به طور اتفاقی به جزیرهای رسیدهاند. مطمئنا اگر اینها مسلمان باشند به باید و نبایدهایی مانند نماز و روزه عمل خواهند کرد اما موضوع اینجاست که آیا این افراد میتوانند حکومت تشکیل بدهند یا نه؟ طبیعی است که ترتیباتی در میان آنها به وجود خواهد آمد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه "از نظر شیعه، امام معصوم تنها برای قرار گرفتن در راس حکومت نبود بلکه باید وجود میداشت تا شیعیان دچار ضلالت و گمراهی نشوند"، ادامه داد: زمانی که غیبت کبری آغاز شد، ابتدا تصور بر این نبود که غیبت طولانی خواهد شد اما وقتی این اتفاق رخ داد پرسش این بود که تکلیف حکومت چه خواهد شد؟
در ادامه این مناظره، ذوالنور تاکید کرد: بد عمل کردن مسیحیت و یهودیت و اینکه موجب زده شدن مردم از دین شده است، نمیتواند مبانی نظری یک تفکر را زیر سوال ببرد؛ همانطور که عملکرد بد مجریان نمیتواند به معنای نفی قانون باشد.
جانشین پیشین نماینده ولیفقیه در سپاه تصریح کرد: آقای زیباکلام میگویند فلسفه وجودی امام، گمراه نشدن مردم است؛ حال سوال اینجاست که گمراه نشدن در چه عرصهای؟ در پستوی زندگی شخصی که کسی گمراه نمیشود. گمراهی زمانی معنا پیدا میکند که عرصه، عرصه اجتماعی باشد.
ذوالنور خطاب به زیباکلام گفت: نظر شما درباره تشکیل حکومت در دين اسلام ، پس اینکه در قرآن آمده است که «بما انزل الله» باید حکم شود به چه معناست؟ وجود احکامی چون دیات، قصاص، جزا و ... در قرآن وجود دارد به چه معنا میتواند باشد؟ اینکه شما میگویید در منابع شیعه در مورد تشکیل حکومت بحثی مطرح نشده، این منابع کدام است؟
وی با بیان اینکه "قانون باید مبنا داشته باشد"، خاطرنشان کرد: اگر قانون هويتي نداشته باشد، هرکسی آن را از دید خود تعریف خواهد کرد. مگر میشود خداوند دستور زندگی ابلاغ کند اما پشتوانه اجرایی برای آن وجود نداشته باشد؟ پیغمبر نیز مامور به تشکیل حکومت شد، پس از ایشان در مورد حضرت علی(ع) انحراف پیش آمد و اینکه پیغمبر به مودت اهل بیت توصیه میکند، به این معنا نیست که ایشان از رانت پیغمبری خود تنها برای دوست داشتن اهل بیتش استفاده کند بلکه مسیر بشر را در عترت قرار داده است.
ذوالنور اضافه کرد: علی(ع) نیز برای تشکیل حکومت قیام کرد اما اجازه ندادند. بریدن مردم از ایشان به این معنا نیست که ایشان نمیخواهد حکومت کند یا ولایت ندارد، بلکه ولایت ایشان اجرایی نمیشود که پس از عثمان وقتی حجت تمام شد و مردم به ایشان رجوع کردند، تشکیل حکومت دادند. در زمان دیگر ائمه نیز اگر نهی از قیام میکردند به این دلیل بود که میدانستند نتیجهبخش نخواهد بود وگرنه اهل بیت حاکمیت را حق خود میدانستند. در عصر غیبت نیز البته حکومت باید حکومت دینی شود..
زيباکلام با بیان اینکه "سه رویکرد برای شیعیان در مورد حکومتهای زمانه وجود داشت"، افزود: اولین رویکرد این بود که تحت هیچ شرایطی شیعیان نمیتوانند با حکومت جور همکاری کنند. دومین رویکرد این است که در صورت بیم جان یا هر اتفاق دیگری شیعیان میتوانستند با حکومت همکاری کنند و سومین رویکرد اینکه میتوانند با حکومت همکاری کنند مشروط به آنکه این همکاری به نفع امت باشد. تردیدی نیست که سومین رویکرد بیشترین طرفدار را در میان مردم داشت و ما میبینیم که شیعیان چقدر با حکومتهای زمان خود همکاری داشتند.
وی ادامه داد: در این میان، زمان به قدرت رسیدن صفویه یک نقطه عطف برای تشیع بود؛ چراکه کاری کردند که در قریب به 700 سال پس از اسلام بینظیر بود و به نام تشیع، حکومت تشکیل دادند. هرچند قبل از صفویه نیز قدرتهای محلی پیدا میشد، اما صفویه یک قدرت رسمی تشکیل داد.
در ادامه مناظره، ذوالنور با اشاره به بخشهایی از صحبتهای زیباکلام، خطاب به وی گفت: آقای زیباکلام شما از طرفی میگویید در میان علمای شیعه نظری درباره حکومت وجود نداشته است و از سوی دیگر میگویید علما به حاکمان صفویه که حکومت تشکیل داده بودند، نزدیکتر شدند و ابراز تمایل میکردند. این سخن شما در واقع تایید این مساله است که در شیعه نیز نسبت به موضوع حکومت میان علما نظری وجود داشته است.
وی خطاب به زیباکلام افزود: شما میگویید در کتب اربعه (اصول کافی، التهذیب، الاستبصار، من لا یحضره الفقیه) صحبتی راجع به حکومت نشده است. اگر فهرستها را نگاه کنید، اینگونه است اما در محتوای همین کتابها درباره حکومت بحث شده است و همانطور که گفتم وقتی صحبت از روابط کارگزار و مردم، حاکم دینی، امر به معروف و نهی از منکر، جهاد، ربا، سیستم مالی و قصاص و جزا صحبت میشود به همین معناست. همه اینها نیازمند متولی حکومتی است.
جانشین پیشین نماینده ولیفقیه در سپاه تصریح کرد: البته اسلام برای شکل و قالب حکومت محدودیتی نگذاشته است؛ چراکه عنصر زمان و مکان را در این مورد موثر میداند. ولایت فقیه زمان صفویه ممکن بود شکلی داشته باشد و 200 سال دیگر ممکن است شکل دیگری به خود بگیرد. مهم، محتوا است که بدانیم به چه باید حکم شود؟ «بما انزل الله». کسی نمیتواند اختیار خود را تحت هر عنوانی قرارداد اجتماعی یا دموکراسی به دیگری واگذار کند.
وی ادامه داد: حکم، ازآن خدا و پس از او پیغمبر، پس از ایشان هم ازآن امام است و اگر امام نبود نوبت به ولی فقیه میرسد و این مبنای عقلی دارد. عقل حکم میکند که اگر 100 نبود، تا زمانی که 99 است به سراغ 98 نرویم.
در ادامه این مناظره، ذوالنور خطاب به زیباکلام گفت: اینکه شما میگویید میرزای قمی گفته اگر حاکم ظالم است نباید علیه او قیام کرد؛ خودتان این حرف را قبول دارید یا تنها برای کمک به بحثتان از آن استفاده میکنید؟
ذوالنور افزود: حاکمیت از دیدگاه شرعی بالا به پایین است و پس از خدا، پیغمبر و ائمه حکومت میکنند و پس از امام زمان (عج) نیز حکومت یا تنصیصی یا توصیفی است که شرایط حاکم اسلامی در واقع در ولی فقیه تجلی پیدا میکند.
نماینده پیشین ولی فقیه در سپاه با اشاره به برخی نظرات موجود درباره نقد نظریه ولایت فقیه، گفت: آقای محسن کدیور مقالهای نوشت مبنی بر اینکه ولایت فقیه را هیچیک از فقهای معاصر مطرح نکرده و تنها اختراع امام (ره) است. البته به پاس همین خدمات بود که کرسی تدریس در کانادا به ایشان داده شد. امام (ره) ولایت فقیه را اختراع نکرد اما دیدگاه ایشان سه تفاوت با بقیه داشت. تا قبل از تشکیل حکومت اسلامی، فقها تنها بر احکامی چون نماز و روزه تاکید داشتند، بنابراین احکام سیاسی زیر خروارها خاک مخفی شده بود اما امام (ره) آن را در سال 49 مطرح کرد. مساله دوم این بود که امام (ره) وجودش را برای از بین بردن طاغوت گذاشت و کار سوم ایشان این بود که در دورهای که مکاتب و ایسمهای مختلف وجود داشت جمهوری را به عنوان بهترین قالب برای محتوای اسلامی دانست و جمهوری اسلامی را تشکیل داد.
وی تاکید کرد: در طول تاریخ تشیع هیچ فقیهی نداریم که ولایت فقیه را رد کرده باشد بلکه تنها در میزان اختیارات ولی فقیه بحث شده است.
ذوالنور نیز به زیباکلام اینطور پاسخ داد: اینکه شما میگویید بزرگانی که در سال 59 درباره ولایت فقیه صحبت کردهاند با آنچه در 91 وجود دارد متفاوت است، مصداق بیاورید. شما در سه مناظره تاکنون مطرح کردهاید که قانون اساسی مورد تایید امام (ره) با آنچه در مجلس خبرگان به تصویب رسید، تفاوت داشت. من به آرشیو مجلس خبرگان رفتم و چنین چیزی ندیدم. امام (ره) از سال 48 داد ولایت فقیه میزد.
وی خطاب به زیباکلام افزود: آنچه شما میگویید، نه با سیره امام (ره) و نه با گذشته نظری ایشان تطابق ندارد. ایشان بارها تاکید کردهاند که پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به مملکت شما آسیبی نرسد. داستان شما داستان آن مردی است که میخ افسار اسب خود را بر زمین زد و گفت اینجا وسط کره زمین است و اگر باور ندارید متر کنید. پیشبینی من این است که شما در مناظرات بعدی نیز این مساله را مطرح خواهید کرد.
در ادامه این مناظره، دانشجویان پرسشهای خود را از دو مناظرهکننده مطرح کردند و ذوالنور در برابر این پرسش که "برتری حکومت دینی نسبت به حکومتهای دیگر چیست؟" پاسخ داد: ما نمیگوییم آنچه امروز داریم بینقص است. پنج مرحله برای برقراری حکومت اسلامی در نظر گرفته شده است؛ اولین آنها انقلاب اسلامی، بعد تاسیس نظام اسلامی، پس از آن تاسیس دولت اسلامی، بعد جامعه اسلامی و در پایان حکومت جهانی اسلامی است.
در ادامه، ذوالنور در پاسخ به پرسش یکی از دانشجویان مبنی بر اینکه فکر میکنید امروز چقدر از مردم طرفدار نظام باشند؟ گفت: نمیدانم. من غیبگو نیستم. مردم مطمئنا نارضایتیهایی دارند اما در عرصههای مختلف در بحرانها و تظاهرات و راهپیماییها خود را نشان دادهاند و معتقدم اگر رفراندوم شود رای به نظام اسلامی کمتر از رای اولیه یعنی 98.5 درصد نخواهد بود.
زیباکلام نیز در پاسخ به همین پرسش گفت: من نگاه کاربردی به این موضوع دارم. انتخابات به معنای رای دادن به عملکرد یک حکومت است.
وی ادامه داد: در جامعه خودم وقتی بررسی میکنم، میبینم تفکری به نام اصولگرایی هفت سال پیش قدرت را به صورت دموکراتیک در یک انتخابات به دست گرفت باز شاهدیم که این گروه در انتخابات مجلس نیز قدرت را به دست میگیرد. چند ماه دیگر نیز انتخابات ریاست جمهوری است و به احتمال زیاد باز آنها قدرت را در دست خواهند داشت.
ذوالنور نیز در واکنش به سخنان زیباکلام گفت: وی با بیان اینکه "با فرض اینکه اصولگرایان بد عمل کرده باشند، به معنای این نیست که جامعه میگوید اصلاحطلبان خوبند"، افزود: اصلاحات در کشور امروز همچون بدن بیسر است. کمیتهای با محوریت سعید حجاریان شش ماه پیش تشکیل شد و به سه راهکار رسیدند؛ اول تحریم انتخابات که اکثر عقلای اصلاحطلب آن را رد کردند؛ دوم، گرفتن قدرت توسط خودشان که البته میدانند با پروندهای که در سال 88 برای خود درست کردند مردم به آنها اقبال نخواهند داشت و سوم اینکه اگر نتوانستند پررنگ وارد شوند ببینند که کدامیک از اصولگرایان به آنان نزدیکترند.
گفتني است؛در اين مناظره صادق زيباکلام مباحثي را مطرح نموده بود که باشگاه خبرنگاران از انتشار چنين اظهاراتي معذور است.
انتهای پیام/