![نرخهای جدید نان در تهران اعلام شد](https://cdn.yjc.ir/files/fa/news/1403/6/19/19803507_383.jpg)
ضریح اول ؛ ضریح چوبی صفوی
اولین
ضریح ، ضریحی چوبی طلا و نقره کوب ، مربوط به اواسط قرن دهم بوده که در
دوره صفویه به سال 957 هـ .ق ساخته و بر روی صندوق مرقد نصب شده است . در
کتیبه دور این ضریح سوره " هل اتی " به خط ثلث نوشته شده و کتیبه سر در
ضریح که بر لوحه ای از طلا نوشته شده بود ، سابقه تاریخی و نصب ضریح را
چنین نشان می دهد : " در عهد سلطنت بنده شاه ولایت ، طهماسب بن اسماعیل
صفوی این محجر مبارک در این مکان مقدس نصب گردید . سنه 957 . "
ضریح دوم ؛ ضریح نگین نشان نادری
ضریح
فولادی مرصع ، معروف به نگین نشان است که در سال 1160 هـ .ق به آستان قدس
رضوی تقدیم و نصب شده است . واقف ضریح ، شاهرخ میرزا ، فرزند رضا قلی میرزا
، نوه نادرشاه افشار بوده است .
ضریح نگین نشان که اکنون در سرداب مقدس
جای دارد ، از فولاد ساخته شده و بالغ بر دو هزار قبه مزین به یاقوت و
زمرد بدنه آن را زینت داده اند . ضریح دوم بیش از 260 سال است که بر مرقد
امام ( علیه السلام ) نصب شده است . این ضریح ابتدا روی مضجع شریف و زیر
ضریح سوم و پس از آن زیر ضریح چهارم جای داشت . هنگام نصب ضریح پنجم در سال
1379 هـ .ش به داخل سرداب انتقال یافت و روی مرقد منور امام ( علیه السلام
) نصب شد . به این ترتیب به نیت واقف جامه عمل پوشیده شد . در کتیبه ای
که بالای در ورودی ضریح نصب شده ، به خط نستعلیق نوشته شده است :
" نیاز
رحمت ایزد مستعان و تراب اقدام زوار این آستان ملک پاسبان ، سبط سلطان
نادرشاه شاهرخ شاه الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان به وقف و نصب این ضریح
و قبههای مرصع چهار گوشه ضریح مقدس مبارک موفق گردید . سنه 1160 قمری "
ضریح سوم ؛ ضریح فولادی قاجاری
ضریح
فولادی ساده ای است به ابعاد 4*3 متر و ارتفاع حدود 2متر . این ضریح
مربوط به عهد قاجاریه است و در عصر سلطنت فتحعلی شاه قاجار در سال 1238 هـ
.ق روی ضریح نگین نشان در حرم مطهر جای گرفت . این ضریح نیز مزین به طوق و
گوی طلای جواهر نشان است و در طرف پایین پای مبارک ، در مرصع تقدیمی فتحعلی
شاه قاجار نصب شده بود . این در ممتاز و ارزشمند ، اکنون بالای صفه غربی
حرم مطهر در قابی مخصوص جای دارد .
ضریح سوم پس از مدتی به علت پوسیدگی
پایهها و تزلزلی که در ارکان آن به عمل آمده بود ، در سال 1338 هـ .ش
برچیده شد و به موزه انتقال یافت و بهجای آن ضریح چهارم روی ضریح نگین
نشان ( ضریح دوم ) نصب شد .
ضریح چهارم ، ضریح شیر و شکر
چهارمین
ضریح به نام ضریح طلا و نقره ، معروف به " شیر و شکر " است که در سال 1338
هـ . .ش . پس از برداشتن ضریح سوم و انتقال آن به موزه ، روی ضریح نگین
نشان نصب شد . این ضریح به اهتمام و نظارت مرحوم سید ابوالحسن حافظیان ،
توسط استاد هنرمند ، مرحوم حاج محمد تقی ذوفن و تعدادی هنرمند و استادکار و
قلمزن اصفهانی ، طراحی و ساخته شد .
ضریح چهارم حدود 4 متر طول و 60/3
عرض و 90/3 متر ارتفاع دارد . چهارده دهانه به نام چهارده معصوم ( علیهم
السلام ) بر روی آن وجود دارد و وزن آن 7 تن است . بر لبه ضریح سوره یس به
خط ثلث بر صفحه ای از طلا به خطاطی آقای فضائلی اصفهانی نوشته شده و در
کتیبه دوم ، دور تا دور ضریح سوره هل اتی نیز به خط ثلث مکتوب است . بر لبه
ضریح تعداد 44 برگ از نقره ملمع به طلا ، میان 44 گلدان ملمع به طرز بسیار
زیبایی نصب شده است . همچنین تعداد 44 اسم از اسمای حسنای الهی به خط ثلث و
به قلم حاج شیخ احمد زنجانی بر صفحه ای با زمینه میناکاری لاجوردی و
گلهای رنگارنگ ، بهصورت خط برجسته طلاکاری شده ، ضریح مطهر را زینت
بخشیده اند .
سقف ضریح را صفحاتی آراسته به طلا و نقره پوشانده اند .
درون سقف ضریح بر کتیبه ای ، آیه ای به خط ثلث و رنگ سفید بر زمینه ای
لاجوردی نوشته شده و در همان کتیبه ، این آیه به خط طلایی کوفی نوشته شده و
به عبارت " لله الاسماء الحسنی فادعوه بها " مکتوب است .
ضریح پنجم ؛ ضریح آفتاب
پس
از گذشت 42 سال از عمر ضریح ، به علت فرسوده شدن و ساییدگی شبکه های
اطراف و روکش های نقره و طلایی ضریح و سست شدن ارکان آن ، ساخت و نصب
پنجمین ضریح ضروری بود . از اینرو ، آستان قدس رضوی اقدام به طراحی و ساخت
و نصب ضریح جدید کرد . این امر یکی از اقدام های بسیار چشمگیر دوران
استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی است که در کنار دیگر فعالیت های وسیع و
گسترده توسعه و بازسازی اطراف حرم مطهر انجام گرفت .
در سال 1372 هـ .ش
به دستور تولیت آستان قدس رضوی ، مطالعات و بررسی های مقدماتی ساخت ضریح
جدید آغاز شد . به دنبال آن طرح های متعددی از سوی هنرمندان نامی کشور
ارایه شد که در نهایت ، توفیق طراحی ضریح ، نصیب استاد فرشچیان ، طراح و
هنرمند برجسته شد .
با برگزیده شدن طرح و همکاری دیگر هنرمندان و طراحان
نامی کشور ، کار ساخت ضریح ، تحت نظارت هیئت اجرایی سازمان عمران و توسعه
حریم حرم حضرت رضا ( علیه السلام ) آغاز شد .
ضریح پنجم با کیفیتی مرکب
از ساختاری تشکیل یافته از آهن ، فولاد ، چوب گردو برای نصب روکش ها و
پوشش طلا و نقره ساخته شد . کار های قلمزنی و هنری متناسب با مبانی و ابعاد
هنری موجود در طرح اجرا شد و به گونه نگارستانی بدیع با نماد ها و
سمبول های معماری هنری ، هماهنگ با بناهای کهن آستان قدس رضوی درآمد .
ضریح پس از هفت سال کار مداوم با کیفیتی بسیار عالی و در نهایت استحکام به
وزن 12 تن و ابعاد 78/4*73/3 و ارتفاع 96/3 متر ساخته و آماده نصب شد .
دور
خارجی ضریح با سوره مبارکه " یس " و " هل اتی " به خط ثلث با طلا و نقره
تزیین شده است . در چهار سوی این ضریح ، چهارده دهانه به نشانه چهارده
معصوم ( علیهم السلام ) و طراحی گل های پنج و هشت پر ، نمادی از خمسه
طیبه و هشتمین حجت خدا وجود دارد . طرح گلهای آفتابگردان ضریح ، نمودی
است از لقب شمس الشموس . سقف و دیوارهای درون ضریح با خطوط اسماء الله و
هنر خاتم کاری بسیار بدیع و زیبا به طراحی های استاد فرشچیان ، توسط
استاد هنرمند " کشتی آرای شیرازی " و همکارانشان تزیین شده است .
سرانجام
، عملیات برچیده شدن ضریح چهارم و نصب ضریح جدید از روز 21/10/1379 پس از
انجام مراسم غبارروبی آغاز شد و بعد از پنجاه روز کار شبانه روزی به پایان
رسانید . سرانجام روز سه شنبه 16/12/1379 هـ .ش . مصادف با عید سعید قربان
با حضور مقام معظم رهبری ، حضرت آیه الله خامنه ای و آیت الله واعظ طبسی ،
تولیت عظمی آستان قدس رضوی ، روضه منوره رضوی با ضریح پنجم بازگشایی شد .